Duikapparatuur Nico's Apparatuur

Duiklampen

Duiklampen zijn er in diverse soorten en maten. De meest elementaire vorm, daar waar het allemaal mee begonnen is, is de lamp die werkt volgens het onderstaand schema, een batterij aangesloten aan een gloeilamp, die met behulp van een schakelaar aan en uit te zetten is. Dit geplaatst in een waterdichte behuizing en ziedaar, een duiklamp. Echter, de tijd staat niet stil en duikers stellen steeds hogere eisen aan een lamp. Als beginnend duiker weet je veelal niet wat er te koop is, wat voor jou een goeie lamp is, etc... Vandaar hieronder een overzicht en uitleg over de verschillende soorten duiklampen.

Soorten lampen

'klassieke' gloeilamp
Het principe is vrij eenvoudig: door de stroom vanuit de batterij te laten lopen door het draadje in de lamp zal deze gaan gloeien en zodoende licht geven. Het metaal van de gloeidraad heeft de neiging te verdampen en neer te slaan op het lampglas. Daarbij verzwakt de gloeidraad die daardoor uiteindelijk doorbrandt. Wanneer een hoge stroom door de draad wordt gestuurd neemt de draadtemperatuur en de lichtopbrengst toe maar het verzwakkingsproces wordt ook versneld. Dit bepaald de levensduur en de lichtopbrengst van de lamp. De lichtopbrengst van lampen wordt uitgedrukt in °Kelvin, hoe hoger hoe beter dus.

Halogeen
Door de grotere lichtopbrangst is deze lamp de favoriet van menig duiker geweest, totdat de HID lamp zijn intrede deed (zie hieronder). In halogeenlampen is een kleine hoeveelheid halogeen (broom, jodium) toegevoegd aan het voor het overige inerte gas in de lamp. Het aanwezige halogeen reageert met de metaaldamp en vormt een halogenide. Dit is een damp die bij hoge temperatuur -zoals die heerst op de draad- ontleedt in metaal en halogeen. Op deze manier wordt het verdampende metaal voortdurend teruggevoerd naar de draad. Halogeenlampen kunnen daarom een hoge draadtemperatuur tolereren en daarmee een grote lichtopbrengst. Gangbaar zijn wattages van 20 tot 50 Watt.

HID
High Intensity Discharge, HID, zijn er in twee vormen, metal halide (MH) en high pressure sodium (HPS). De HPS lamp heeft een bereik tot een temerpatuur van 2000K (Kelvin) en geeft een gele gloed, terwijl de MH een temperatuur van wel 6000K kan bereiken en een blauw-achtige gloed geeft, hetgeen het daglicht het meest benaderd. Een 10 Watt HID lamp geeft door de kleurtemperatuur bijna hetzelfde resultaat als een 50 Watt halogeen lamp. Door deze lage wattages zal de brandduur veel langer zijn en hierdoor is deze lamp momenteel populair bij de duikers.
Een HID lamp heeft geen gloeidraad maar twee electrodes die dicht bij elkaar geplaatst zijn en d.m.v. hoge spanning worden electronen in beweging gebracht die daardoor zullen oplichten. De hoge spanning wordt met behulp van een zogenaamde 'ballast' gegenereerd, vandaar dat de lampkoppen van HID's veelal groter zijn dan halogeen-lampkoppen. Als tweede taak heeft deze ballast om de stroom door de electrodes op de juiste waarde te houden, zodat de lamp regelmatig brandt.
De HID lamp wordt met aanschakelen 'opgestart', de electronenstroom is pas na zo'n 10 to 30 seconden op gang en de lamp zal dan pas volle lichtsterkte afgeven. Na het uitschakelen moet de lamp eerst afkoelen voordat deze weer gestart kan worden, dit is meestal ook zo'n 30 seconden. Een ander voordeel is dat een HID lamp 3 tot 5 keer zolang meegaat als een halogeen lamp. De gangbare vermogens van HID zijn 8 tot 20 Watt.

LED
Door het extreem lage stroomverbruik van LED's (Light Emitting Diode) kun je deze laten branden op 'normale' batterijen en een brandduur van 100 uren is meestal geen uitzondering maar regel. Plaats meerdere LED's in één lampkop, en je hebt een uitstekende duiklamp. Een LED kan maar in een paar verschillende kleuren gemaakt worden, zoals geel, blauw, rood, groen. Om nu een heldere witte gloed te krijgen wordt door de fabrikant een laagje fosfor aangebracht dat geel oplicht. In de praktijk blijkt een felle witte LED een ietwat blauwe gloed te hebben. (In het blad 'Duiken' van juli 2002 staat een artikel over een zelfbouw LED lamp). De levensduur van een LED is 100000 uren, ruim 10 jaar als je hem constant aan laat staan! Deze LED zijn nog kort op de markt, menig lampen-fabrikant komt echter met één of meerder vormen hiervan in de verkoop.

Soorten batterijen

Niet-oplaadbaar
Er zijn nagenoeg twee soorten batterijen, zink-chloride en alkaline. Zink-chloride heeft als nadeel dat het kan gaan lekken, maar als voordeel dat deze batterij goedkoper is. Alkaline batterijen zijn duurder maar gaan tot 5x langer mee. Bij extreme kou gaan electronen steeds langzamer bewegen en kunnen zo traag worden dat er helemaal geen stroom meer kan vloeien. Batterijen hebben de neiging om langzaam leeg te lopen (zelfontlading) en zink-chloride doet dat sneller dan de alkaline batterij. Bij extreme hitte wordt de zelfontlading groter.

oplaadbaar Nikkel Cadmium (Ni-Cd)
Oplaadbare batterijen zijn duurder in aanschaf dan niet-oplaadbare maar door het her-gebruik zullen ze zichzelf terugverdienen. De nikkel cadmium batterij was één van de eerste oplaadbare batterijen en door de populairiteit kom je deze zeer veel tegen. Als je oplaadbare NiCad batterijen echter steeds oplaadt voordat ze helemaal leeg zijn ontstaan er kristallen op de elektrode van de batterij. Hoe vaker je dit doet des te dikker wordt de samenklonterende laag kristallen en hierdoor zal de capaciteit van de batterij steeds verder achteruit gaan. Een voordeel van dit type batterij is het feit dat deze in relatief korte tijd op te laden is met een snellader.

oplaadbaar Nikkel Metaal Hydride (Ni-MH)
In een Nikkel Metaal Hydride batterij is het milieu-onvriendelijke cadmium vervangen door waterstof, oftewel Hydride. Dit geeft een grotere hoeveelheid energie dan Cadmium. Tevens heeft deze batterij niet het geheugen-effect van cadmium zodat een nikkel metaal hydride batterij op elk gewenst moment is op te laden, ook als deze nog niet geheel leeg is. Een ander voordeel is dat een nikkel metaal hydride batterij van hetzelfde formaat als een nikkel cadnium batterij bijna tweemaal zoveel capaciteit heeft.

oplaadbaar Lithium-Ion
Dit is nog een vrij nieuw concept, de batterijen zijn echter nog compacter van vorm. De prijs ligt echter wel hoger en dat maakt dat deze batterij nog niet algemeen gebruikt wordt maar er zeker een toekomst voor is. Een aantal fabrikanten is hier al mee op de markt gekomen en er worden steeds meer Li-Ion accu's in duiklampen gebruikt. Het voordeel van Li-Ion is de langere levensduur dan Ni-Cd accu's en ze hebben, net zoals de Ni-Mh, geen last van een geheugeneffect. Ook is de accu liever koud dan warm (bewaren bij 15° C). Het nadeel is echter de beperkte levensduur van de accu, na zo'n 3 jaar is het afgelopen, ook als de accu niet wordt gebruikt. Ook overwinteren van een Li-Ion accu kan het best gebeuren met 40% lading, de accu met 100% lading voor lange tijd opbergen komt niet ten goede van de levensduur.

De kunst is nu om van de beste eigenschappen van lamp en batterij een duiklamp te maken. Dit is waar de lamp-fabrikanten elkaar be-concureren, persoonlijke smaak en uitvoering wordt dan van doorslaggevende waarde, samen met ervaringen van collega-duikers.

Uitvoering

Staaflamp
Een staaflamp is de oudste vorm qua uitvoering en door de slanke vorm is dit een lamp die voornamelijk wordt gebruikt met niet-oplaadbare batterijen. Natuurlijk kun je ook oplaadbare batterijen hierin plaatsen, accupacks gaan echter niet passen. Deze vorm van duiklamp zie dan ook het meest gebruikt als backup-lamp, al dan niet vastgemaakt aan het vest of harnas. Lampen in deze uitvoering zijn meestal de gewone gloeilamp, de LED lampen worden ook veelal in deze uitvoering op de markt gebracht. Populaire merken zijn o.a. Ikelite en Underwater Kinetics (UK).

Handlamp
Zoals hierboven al aangegeven, accupacks zijn groter in formaat dan de klassieke batterijen en daarom worden de lamp-behuizingen groter gemaakt en zo is de handlamp ontstaan. Hier zie je de pistoolgreep, er zijn ook uitvoeringen met een beugel die eenvoudig vast te houden is. Hoe groter de batterij, hoe groter de behuizing, hoe zwaarder de lamp wordt. Dit nadeel valt dan weg tegen de lange brandtijd, zeker als er gebruik gemaakt wordt van de HID technologie. Uitvoeringen in deze vorm zijn dan ook de halogeenlamp en de HID lampen. Populaire merken zijn o.a. Gilan, Metalsub, Princeton en Kowalski en Treblelight.

Kabellamp
Om het nadeel van de zware lampen te voorkomen zijn er de kabellampen, de accupack zit een een aparte behuizing en wordt aan de fles of het vest/harnas gedragen. Een kabel gaat dan naar de lamp-houder (light-bulb) en deze wordt dan vastgehouden, direct of via een zogenaamde 'Goodman-handle'. Ook deze uitvoeringen zie je in halogeen en HID technologie. Bij technisch wrak- en grotduiken is deze uitvoering populair door het draaggemak en lange brandduur (tot soms wel 6 uren) want de accupack mag best groot zijn. Een ander bijkomend voordeel van kabellampen kan zijn dat de lampkop verwisseld kan worden voor andere lampen, halogeen of HID, maar bijvoorbeeld ook andere uitstralingshoeken. Populaire kabellampen zijn o.a. Dive-Rite, Greenforce, Metalsub, Halcyon en Salvo.

Algemeen
Voor alle lampen geldt tevens dat er plastic behuizingen zijn die als nadeel kunnen hebben dat ze kunnen scheuren alhoewel je er dan wel heel erg ruig mee om moet gaan. Er zijn ook behuizingen van aluminium die wat meer kunnen hebben. Aluminium moet echter bewerkt worden (anodiseren) om ze een beschermend laagje te geven. Dit maakt dat deze uitvoring meestal duurder is dan de plastic uitvoeringen.
De uitstralingshoek kan van doorslaggevende waarde zijn, er zijn namelijk lampen die als een 'star wars' zwaard door het water schijnen, er zijn er ook die een brede uitstraling geven. Het eerste zal een vrij kleine heldere, fel schijnsel geven, hoe breder de uitstraling hoe meer het licht verdeeld wordt. Afhankelijk van de wensen of het doel (10° tot 40°).
Sommige fabrikanten hebben lampen zodanig ontworpen dat een handlamp uit elkaar geschroefd kan worden en m.b.v. een apart te leveren kabel er een kabellamp van gemaakt kan worden. Dit kan handig zijn voor de (buitenlandse) vakanties waar je de handlamp gebruikt en terug in Nederland kun je dan de kabellamp uitvoering gebruiken.

Zelfbouw
Voor de techneuten onder ons: zelf een lamp bouwen is natuurlijk leuk om te doen en de eer die je van je werk hebt als alles het naar behoren doet is het waard om dit te doen, voor de prijs hoef je het echter niet te doen, veel verschil zal er niet zijn, tenzij je met een aantal vrienden meerdere lampen gaat bouwen.
Een heel goede bron is de site van TILLY TEC en van DEV-PEIN waar de onderdelen los besteld kunnen worden.
Laatst kwam ik op de Tekdiving Yahoo List het volgende bericht tegen:


de Green Force lampen worden ontwikkeld door Thomas Tilly. Naast wat er
standaard via Green Force aangeleverd wordt, is het ook mogelijk om via
Thomas maatwerk te laten leveren. Hij kan allerlei soorten koppen leveren,
zoals Halogeen in allerlei maten en reflectoren , HID 10 W en 30W , en
tegenwoordig ook met powerled. Accupacks in allerlei maten; op BOOT was er
de nieuwe zeer kleine 21 AH. Zeer compact , pakweg de helft in formaat van
14Ah packs van amerikaans makelij. Binnen de list deelnemers circuleren
voornamelijk 8.5 Ah en 17 Ah packs.
Deze packs zijn van metaal( alu ) en daarmee erg duurzaam; door de NiMH
accu's erin is het geheel toch compact en relatief licht. Nu geldt
onderwater natuurlijk dat gewicht ondergeschikt aan drijfvermogen is; maar
leg maar eens iemand uit die bengelend aan de trap terug komt van z'n
wrakduik.
Bewust gekozen bij de accupacks is dat voor het laden niets geopend hoeft
te worden; wat niet open gaat kan niet gaan lekken. Voor de veiligheid zijn
de packs daarom voorzien van een overdruk beveiliging ivm gasvorming door de
accupack.
Aan het pack zit vast gemonteerd een zeer solide vaste kabel aan het eind
een plug waarop de lamp of de laadapparatuur wordt aangesloten. Alles tegen
lekken beveiligd met een 3-voudige o-ring afdichting.
Door de grote laadplug lijkt het geheel massief; echter in praktijk valt
dit erg mee. Op BOOT werd een nieuwe plug getoond, ongeveer de helft in
formaat. De lampkop wordt in de plug gedraaid en op deze wijze wordt aan
in- en uitgeschakeld;
ook een bewuste keuze, want daarmee is de schakelaar altijd goed bereikbaar
en je ziet wat je doet. Bij amerikaanse zit meestal een tuimelschakelaar op
de pack met daarover heen een rubbere afdichtende bescherming; een
beschadiging in deze hood en de pack loopt vol via de volgelopen schakelaar.
Daarom zit er vaak om de schakelaar een verhoogde rand om de kans op
beschadiging klein te maken. Een goede oplossing, die alleen met dikke
drooghandschoenen niet altijd wil werken.

Er zijn maar een paar merken die de HID lampen met stuurelektronica maken;
deze merken worden door alle duiklampfabrikanten gebruikt. Zo worden de
10, 18 en 21W HID geleverd door het merk Welch Allyn ( www.walamp.com );
deze maakt ze oorspronkelijk voor medische toepassing. De 30W is van
BriteLight en bedoeld voor apparaten die kunnenn schokken ( militair,
automobiel ). De 35 en 50W HID zijn van OSRAM en Philips en bedoeld voor
auto's; zowel 30, 35 als 50W zijn gemaakt om schokken op te kunnen vangen ,
kortstondig aan/uit en ook lage temperatuur. Per slot van rekening kan een
autolamp dit wel voor de kiezen krijgen; dit in tegenstelling tot een
operatiekamer lamp. Dat kapot gaan door schok van de WA lampen is geen
fabel; menig eigenaar van zo'n lamp heeft de dure lamp al mogen vervangen na
een grondlanding. Vervanging van een 10W HID is al snel 150 euro.

De Green Force/ Tilly werd eerst alleen geleverd met een instelbare spiegel
om te focussen ; waarschijnlijk omdat weinig mensen gebruik maken van de
instelbare focus, is er nu ook een kleinere low-cost versie met vaste
spiegel.
Omdat er voor de 30W HID geen goodman-handle was zijn er binnen de list
verschillende oplossingen bedacht; de low-cost oplossing die ik zelf bedacht
heb, is min of meer over genomen door Thomas Tilly en is nu een standaard
produkt geworden.

Al met al loop ik nu knap recalme te maken voor Thomas Tilly; dit komt niet
omdat ik handelaar van z'n spul ben. Thomas is gewoon een sympathieke man,
klant vriendelijk die maakt wat we willen voor een zeer faire prijs .....
that's why.
Daarnaast zijn het zeer goede, zeer solide lampen die zelfs mijn
testgeweld probleemloos doorstaan; zou me verbazen als een Halcyon 18W het
bij mij langer dan 2 maanden zal uithouden ( 20 ... 30 Franks, tegenover 110
Franks voor de Tilly 30W )
Vooral als je op zoek bent naar een wat duurdere lamp ( bv zware HID ),
dan kan het economisch aantrekkelijk zijn rechtstreeks zaken te doen met
Thomas; nadeel daarvan zijn de extra kosten wat betreft geld overmaken en
transport.
Meerdere keren is er binnen de groep een bestelling "verzameld" om
laatste kosten per lamp te drukken. Zover ik begrepen heb, heeft Roel op
deze wijze al enige bestellingen gedaan via Thomas. 

Naast deze lampen komt er ook HID van Nederlandse bodem; op Boot werd de
Metalsub 200 aangekondigd. Deze is uitgevoerd met een 50W Osram/Philips
autolamp. Qua robuustheid heeft Metalsub een naam hoog te houden; daarbij
is dit de eerste dimbare HID . Hoewel het dimbare bereik is van 28 tot 50
W. Verwachte prijs in de winkel richting 700 euro ( alleen lampkop )
Zal zsm de brochure van deze lamp op de site zetten ; files HID 

mvrgr, Frank


Dit geeft aan dat er aardig wat ontwikkeling zit in de duiklamp-industrie. In ieder geval heb je hiermee een indruk gekregen over wat er beschikbaar is en kan je een keus maken voor de lamp die bij jouw behoeften past.